Mắt lác ở trẻ: Dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị
22-01-2026
Share
Mắt lác ở trẻ là tình trạng hai mắt không nhìn thẳng trục, gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và khả năng phát triển thị giác, cần được phát hiện sớm để điều trị kịp thời.
Nhiều cha mẹ thường chủ quan cho rằng tình trạng mắt lác ở trẻ chỉ là vấn đề thẩm mỹ đơn thuần và sẽ tự khỏi khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, thực tế đây là một bệnh lý nhãn khoa phức tạp có thể dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được can thiệp trong “giai đoạn vàng” của sự phát triển thị giác. Bài viết này, Bệnh viện Mắt Thiên Thanh sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện nhất giúp phụ huynh nhận diện sớm các dấu hiệu và tìm ra hướng chữa trị hiệu quả nhất cho trẻ, đảm bảo trẻ có đôi mắt khỏe mạnh để khám phá thế giới.
Nội dung
1. Những biểu hiện điển hình của tình trạng mắt lác ở trẻ em
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu mắt lác ở trẻ là yếu tố then chốt giúp việc điều trị đạt hiệu quả cao. Cha mẹ cần tinh ý quan sát con trong các hoạt động hàng ngày.
1.1. Sự lệch hướng của lòng đen khi trẻ tập trung nhìn một vật
Đây là dấu hiệu rõ ràng và dễ nhận thấy nhất của mắt lác ở trẻ. Khi trẻ nhìn một vật, thay vì hai mắt cùng hướng thẳng vào vật đó, một mắt sẽ bị lệch hướng. Sự lệch hướng này có thể biểu hiện dưới nhiều dạng:
- Lác trong: Mắt lệch vào phía mũi. Đây là dạng lác phổ biến nhất ở trẻ nhỏ.
- Lác ngoài: Mắt lệch ra phía thái dương.
- Lác trên: Mắt lệch lên trên.
- Lác dưới: Mắt lệch xuống dưới. Độ lệch có thể xuất hiện liên tục hoặc chỉ thi thoảng , đặc biệt khi trẻ mệt mỏi, buồn ngủ hoặc đang nhìn xa/gần.
1.2. Trẻ thường xuyên nghiêng đầu hoặc nheo mắt để quan sát
Khi một mắt bị lác, bộ não của trẻ có thể gặp khó khăn trong việc kết hợp hình ảnh từ hai mắt, dẫn đến nhìn đôi. Để tránh tình trạng này hoặc để nhìn rõ hơn bằng mắt không bị lác, trẻ có xu hướng thực hiện các hành động bù trừ:
- Nghiêng đầu: Trẻ sẽ nghiêng đầu theo một hướng nhất định để điều chỉnh góc nhìn, giúp hình ảnh từ hai mắt hội tụ tốt hơn.
- Nheo mắt hoặc nhắm một mắt: Đây là cách trẻ cố gắng loại bỏ hình ảnh mờ nhòe từ mắt lác, hoặc để tập trung hoàn toàn vào mắt còn lại, giúp nhìn rõ hơn.
1.3. Phản xạ kém với các trò chơi đòi hỏi sự phối hợp tay và mắt
Đôi mắt có vai trò quan trọng trong việc định vị không gian và điều hướng cử động. Trẻ bị mắt lác thường gặp khó khăn trong việc ước lượng khoảng cách, nhận thức chiều sâu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động đòi hỏi sự phối hợp giữa tay và mắt, như:
- Cầm nắm đồ vật: Trẻ có thể gặp khó khăn khi với tới đồ vật, đánh rơi đồ vật thường xuyên.
- Chơi các trò chơi ném, bắt bóng: Khó khăn trong việc ước tính quỹ đạo và khoảng cách của bóng.
- Hoạt động thể thao: Trẻ có thể vụng về hơn so với các bạn cùng tuổi.
1.4. Hiện tượng lác giả ở trẻ sơ sinh và cách phân biệt với bệnh lý
Ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, đặc biệt là những bé có sống mũi tẹt hoặc nếp da che góc trong của mắt, đôi khi có vẻ như bị lác. Đây được gọi là lác giả. Hiện tượng này xảy ra do cấu trúc khuôn mặt của bé chưa phát triển hoàn chỉnh, tạo ảo giác mắt bị lệch. Tuy nhiên, ở lác giả, hai mắt của trẻ vẫn di chuyển phối hợp nhịp nhàng và không có tình trạng suy giảm thị lực.
Để phân biệt với lác thật, cha mẹ có thể dùng một chiếc đèn pin nhỏ chiếu thẳng vào mắt trẻ từ khoảng cách 30-50 cm. Nếu hai điểm sáng phản chiếu trên đồng tử của hai mắt nằm ở vị trí đối xứng, nhiều khả năng là lác giả. Tuy nhiên, để đảm bảo chính xác, việc thăm khám bác sĩ nhãn khoa là điều cần thiết. Khoảng 50% các trường hợp lác thật xuất hiện trước 1 tuổi.
2. Tại sao mắt trẻ lại bị lác?
Nguyên nhân gây mắt lác ở trẻ rất đa dạng, có thể từ yếu tố bẩm sinh đến các vấn đề mắc phải trong quá trình phát triển:
2.1. Yếu tố di truyền
Yếu tố di truyền đóng một vai trò đáng kể trong bệnh lý mắt lác. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân bị lác, nguy cơ trẻ mắc bệnh sẽ cao hơn. Ngoài ra, mắt lác có thể xuất phát từ những bất thường bẩm sinh ngay từ khi trẻ còn trong bụng mẹ, liên quan đến cấu trúc hoặc chức năng của các cơ vận nhãn. Khi một hoặc nhiều cơ này yếu, liệt hoặc hoạt động không cân bằng, chúng sẽ không thể giữ cho nhãn cầu ở vị trí thẳng hàng, dẫn đến lác.
2.2. Tác động từ các tật khúc xạ
Các tật khúc xạ không được điều chỉnh cũng là nguyên nhân phổ biến gây mắt lác ở trẻ:
- Viễn thị nặng: Khi trẻ bị viễn thị nặng, mắt phải điều tiết rất nhiều để nhìn rõ. Sự điều tiết quá mức này thường đi kèm với việc mắt tự động quy tụ vào trong, dẫn đến lác trong. Đây là loại lác điều tiết, có thể được cải thiện đáng kể hoặc chữa khỏi bằng cách đeo kính đúng độ.
- Cận thị nặng: Mặc dù ít phổ biến hơn, cận thị nặng cũng có thể gây lác ngoài. Mắt cận thị khó nhìn xa, đôi khi mắt có xu hướng “nhả” ra ngoài để giảm căng thẳng.
2.3. Ảnh hưởng từ các bệnh lý về hệ thần kinh hoặc chấn thương mắt
Trong một số trường hợp, mắt lác ở trẻ có thể là dấu hiệu hoặc biến chứng của các bệnh lý nghiêm trọng hơn:
- Bệnh lý hệ thần kinh: Các vấn đề về não như bại não, hội chứng Down, u não, não úng thủy có thể ảnh hưởng đến các trung tâm điều khiển vận động mắt, gây lác.
- Chấn thương mắt hoặc đầu: Chấn thương trực tiếp vào mắt hoặc vùng đầu có thể làm tổn thương dây thần kinh hoặc cơ vận nhãn, dẫn đến lác.
- Các bệnh lý khác: Đục thủy tinh thể bẩm sinh, u võng mạc hoặc các bệnh lý làm giảm thị lực một mắt nghiêm trọng cũng có thể gây lác, do mắt yếu không còn khả năng duy trì vị trí thẳng hàng.
3. Những biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị mắt lác sớm
Việc cha mẹ coi nhẹ hoặc trì hoãn điều trị mắt lác ở trẻ có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng và vĩnh viễn đối với thị lực cũng như sự phát triển toàn diện của trẻ:
- Nguy cơ nhược thị:Khi một mắt bị lác, não bộ của trẻ sẽ tự động “ngăn chặn” hoặc bỏ qua hình ảnh từ mắt lác để tránh nhìn đôi. Lâu dần, mắt lác dù không có vấn đề về cấu trúc nhưng sẽ mất khả năng nhìn rõ vĩnh viễn, không thể phục hồi ngay cả khi điều chỉnh kính hay phẫu thuật sau này.
- Mất khả năng nhận thức chiều sâu và không gian ba chiều:Ở trẻ bị mắt lác, do hai mắt không hoạt động đồng bộ, khả năng này sẽ bị suy giảm hoặc mất đi hoàn toàn. Trẻ có thể gặp khó khăn trong các hoạt động hàng ngày như đi cầu thang, đổ nước vào cốc, bắt bóng, hoặc tham gia các môn thể thao. Điều này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển vận động, khả năng học tập và sự độc lập của trẻ trong cuộc sống.
- Ảnh hưởng đến tâm lý và sự tự tin của trẻ khi đi học: Ngoài những tác động về thị lực, mắt lác còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của trẻ. Trẻ có thể cảm thấy khác biệt, bị bạn bè trêu chọc, dẫn đến tự ti, ngại giao tiếp, khó hòa nhập. Điều này tác động tiêu cực đến quá trình học tập và phát triển kỹ năng xã hội.
4. Các phương pháp điều trị mắt lác hiệu quả nhất hiện nay
Mắt lác ở trẻ hoàn toàn có thể điều trị thành công nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng phương pháp. Lựa chọn điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, loại lác và mức độ nghiêm trọng:
4.1. Tập luyện các bài tập mắt chuyên dụng
Các bài tập mắt được thiết kế để tăng cường sự phối hợp giữa hai mắt và sức mạnh của các cơ vận nhãn như:
- Bài tập hội tụ/phân kỳ: Giúp mắt rèn luyện khả năng nhìn gần và nhìn xa.
- Tập nhìn theo vật thể di chuyển: Cải thiện khả năng theo dõi và tập trung.
Tại một số cơ sở nhãn khoa có các thiết bị chuyên dụng hỗ trợ điều trị hiệu quả hơn, đặc biệt với những trường hợp lác nhẹ.
4.2. Sử dụng kính thuốc
Đối với các trường hợp mắt lác do tật khúc xạ, đặc biệt là viễn thị nặng, việc đeo kính đúng độ có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề. Kính thuốc giúp mắt không cần điều tiết quá mức, từ đó loại bỏ nguyên nhân gây co cơ vận nhãn và đưa mắt trở về vị trí thẳng hàng. Trẻ cần được thăm khám và kê kính bởi bác sĩ nhãn khoa. Việc đeo kính cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định.
4.3. Phương pháp bịt mắt
Đây là một phương pháp quan trọng và hiệu quả trong điều trị nhược thị do mắt lác. Trẻ sẽ bịt mắt lành (mắt nhìn tốt) trong vài giờ mỗi ngày, buộc mắt lác (mắt yếu) phải hoạt động và nhìn rõ hơn.
Điều này nhằm kích thích sự phát triển của trung tâm thị giác trong não bộ cho mắt lác, từ đó cải thiện thị lực của mắt yếu. Thời gian bịt mắt sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên mức độ nhược thị và độ tuổi của trẻ.
4.4. Can thiệp phẫu thuật
Phẫu thuật là lựa chọn cuối cùng khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc khi độ lệch của mắt quá lớn. Tuy nhiên, không phải ai phẫu thuật một lần là hết lác. Nhiều trường hợp cần thực hiện phẫu thuật bổ sung để có kết quả tối ưu. Sau phẫu thuật, trẻ vẫn cần tiếp tục các liệu pháp điều trị nhược thị (nếu có).
5. Kết bài
Tóm lại, mắt lác ở trẻ không phải là tình trạng có thể xem nhẹ, nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu cha mẹ chủ động đưa con đi khám đúng lúc và tuân thủ phác đồ điều trị. Đừng để sự chậm trễ làm mất đi cơ hội nhìn ngắm thế giới trọn vẹn của trẻ.
Đặt lịch thăm khám cho trẻ cùng chuyên gia đầu ngành ngay tại:
- Hotline: 038 8967 699 – 0243 2265 999
- Website: https://matthienthanh.com
- Fanpage: Bệnh viện Mắt Thiên Thanh
Bài viết trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị chuyên sâu trực tiếp từ bác sĩ.
